Boek op woensdag: de paradox van wu-wei

Proberen niet te proberen

In Boek op woensdag besteedt The Optimist aandacht aan een mooi, inspirerend, interessant of indrukwekkend boek. Deze week een interview met Edward Slingerland, hoogleraar Aziatische Wetenschappen en auteur van het boek Proberen niet te proberen.

Proberen niet te proberen
De Chinese begrippen wu-wei 無為 en de 德 kunnen ons helpen spontaner en ongedwongen in het leven te staan. Kun je je best doen om ergens niet je best op te doen?

Het begrip wu-wei (spreek uit als oe-wee) betekent letterlijk ‘niet proberen’ of ‘niet doen’, maar het heeft niets te maken met suffe inactiviteit. Het verwijst naar de dynamische, moeiteloze en niet-zelfbewuste geestestoestand van iemand die optimaal actief en effectief is. Mensen in wu-wei voelen zich alsof ze niets doen, terwijl ze op datzelfde moment misschien een briljant kunstwerk scheppen, soepel een complexe sociale situatie afhandelen, of, wie weet, de harmonieuze orde in de wereld herstellen.

Mensen die in wu-wei zijn, hebben de, doorgaans vertaald als ‘deugd’, ‘kracht’ of ‘charismatische kracht’. De is een stralen dat anderen kunnen waarnemen, en het fungeert als uiterlijk signaal dat men in wu-wei is.

Maar hoe werkt dat dan precies, in wu-wei zijn? The Optimist vroeg het aan Edward Slingerland, hoogleraar Aziatische Wetenschappen aan de Universiteit van British Columbia en auteur van Proberen niet te proberen.

Hoe bent u geïnteresseerd geraakt in wu-wei?
‘Ik was nog een tiener toen ik de Chinese filosofie ontdekte. Ik moet opbiechten: ik was een rare tiener − ik was met school gestopt en vervolgens met mijn motor naar de andere kant van het land gereden. Destijds verdiepte ik me in de westerse filosofie. Maar ik vond het erg abstract en weinig te maken te hebben met de echte wereld; de filosofen bespraken dingen waar de mensen niet echt om gaven. Ik ontdekte toen de Chinese filosofen, en zij spraken heel concreet over manieren om een beter en mooier leven te leiden, dus dat trok me aan. Ze hadden ook een holistischer mensbeeld, zagen dat lichaam en geest verbonden waren, terwijl de westerse filosofen de mens zagen als een soort lichaamloos rationeel wezen. Zo raakte ik dus in de ban van wu-wei.’

Hoe kunnen we wu-wei worden?
‘Wu-wei is een echte paradox. Het is moeilijk om je best te doen om niet je best te doen. Je geest doelbewust inzetten om zichzelf het zwijgen op te leggen, is op zichzelf al paradoxaal. Dat betekent dat er geen eenvoudig antwoord is op uw vraag. Alle vroege Chinese denkers dachten dat ze een manier wisten om wu-wei te worden, maar geen van hen had een oplossing die altijd, in elke situatie, werkt.  Toch is alleen al het hebben van een concept als wu-wei in onze taal behulpzaam, want er bestaat eigenlijk geen goed Engels woord voor. Het is niet hetzelfde als spontaniteit, want dat wordt geassocieerd met impulsiviteit of lukrake actie. Wu-wei gaat over volledig aanwezig zijn, en opgaan in wat je ook aan het doen bent, of met wie je ook bent. Met dat idee realiseren we ons sneller wanneer we iets forceren, of wanneer we iets te ver doorvoeren.’

Waarom is wu-wei zo belangrijk in de wereld van nu?
‘Onze samenleving is erg gericht op je best doen en inzet. Ons wordt geleerd dat om je doelen te bereiken, je beter je best moet doen. Als je tegen een probleem aanloopt, moet je harder werken. Ik zie deze instelling terug bij mijn studenten. Wanneer zij worstelen met een schrijfopdracht, is hun oplossing de hele nacht door te werken en uren achtereen achter een computerscherm te zitten. Dat zou prima zijn als het zou werken. Maar vaak, wanneer je al lang je best doet om iets voor elkaar te krijgen, moet je het eigenlijk even loslaten.
‘Het is belangrijk dat je je onderbewustzijn zijn gang laat gaan. Een van de taken van je onderbewustzijn is dingen met elkaar te verbinden en je helpen patronen te zien. We gaan vaak aan het onderbewustzijn voorbij, en wanneer we dat doen, nemen we slechte beslissingen. Dikwijls hoef je alleen maar even te stoppen, een goede nachtrust te pakken en zo meer ruimte te geven aan het onderbewustzijn. Als jij ruimte creëert voor het onderbewustzijn om tegen je te praten, dan zal deze zijn bevindingen met je delen. Ik heb dit vaak meegemaakt.’

Is dit probleem niet van alle tijden?
‘Nou, een van de problemen tegenwoordig is de technologie. Vroeger zaten rustmomentjes ingebakken in onze dag. Zoals de vijf minuten waarin je van het ene naar het andere leslokaal wandelt. In die tijd kon je voorheen niks anders doen. Maar tegenwoordig zijn de ogen van studenten op hun smartphone gericht, terwijl ze naar de volgende les lopen. Het zorgt ervoor dat onze bewuste geest de hele tijd aan het werk is, en we maken geen tijd vrij om alles wat we hebben gedaan, te integreren.’

Hoe kan wu-wei ons helpen dit te veranderen?
‘Ten eerste door te erkennen dat het een probleem is. En verder zijn er strategieën om wu-wei te bereiken die de vroege Chinese filosofen ons aanreikten. Zo zijn er studie- en ademhalingsoefeningen, meditaties, en gidsen tot de verbeelding. Maar geen van deze strategieën zal ooit ‘de beste’ worden, omdat verschillende persoonlijkheden, verschillende strategieën nodig hebben.’

Meer weten? In ons juli/augustus nummer leest u een fragment uit Proberen niet te proberen door Edward Slingerland.

Proberen niet te proberen is hier te koop.

Geef een reactie