Waarin schuilt het onderscheid tussen liefde en vriendschap?


Deze week is het weer de jaarlijkse Boekenweek, die in het teken staat van ‘Vriendschap en andere ongemakken’. Ode-blogger Iteke Weeda richt zich deze week speciaal op liefde en vriendschap. Volgens Weeda lijken deze twee relaties tegenwoordig in verschillende opzichten naar elkaar toe te groeien. De idealisering die vroeger voor het huwelijk gold, is tegenwoordig zelfs vaak op de vriendschapsrelatie van toepassing. Weeda vraagt zich af: Wat zijn essentiële kenmerken van beide relaties? Waar ligt het onderscheid tussen liefde en vriendschap?

In verschillende opzichten lijken liefde en vriendschap heden ten dage naar elkaar toe te groeien. De kloof tussen beide die was ontstaan door de nadruk op het huwelijk wordt geleidelijk gedicht. Zozeer zelfs dat de idealisering die een halve eeuw geleden de huwelijksrelatie nog ten deel viel, nu niet zelden de vriendschapsrelatie treft. Indertijd werden huwelijkspartner en gezin massaal
beschouwd als de hoekstenen van de samenleving en het persoonlijke bestaan. Familie en zeker ook kennissen (die niet gemakkelijk ‘vrienden’ werden genoemd) hoorden op veilige afstand te blijven. Ongehuwd door het leven gaan was lichtelijk verdacht. Tegenwoordig kun je zonder enige schroom
vertellen partner noch kinderen te hebben en die ook niet te wensen, maar als je hetzelfde beweert over vrienden kun je rekenen op een flinke portie ongeloof en meewarigheid.

Wat zijn essentiële kenmerken van beide relaties? Dat ze in hun pure vorm verschillen is wel zeker, maar ze kunnen na verloop van tijd wel in elkaar gaan overlopen. Als we die pure vorm bezien, dan is het meest in het oog springende verschil dat bij de liefde gestreefd wordt naar eenwording, terwijl bij de vriendschap de onafhankelijkheid hoog in het vaandel staat. Als je een
vriend of vriendin een jaar niet ziet, praat je gezellig bij en je kunt op hetzelfde intieme niveau weer verdergaan. Liefde kent daarentegen de drang om zonder terughouding jezelf te geven, om de ander als onafscheidelijk van jezelf te ervaren. In deze zin heeft vriendschap meer kenmerken van het mannelijke yangdeel van relaties, van grenzen bewaren, en liefde neigt meer naar vrouwelijke yindeel van relaties, naar het streven naar verbinding en eenwording.

De positieve betekenis van vriendschap schuilt in het respectvolle en het voedende karakter ervan. Je vindt elkaar vaak op basis van herkenning, van de golflengte die je deelt. Ruzies en problemen worden meer uitgewerkt in liefdesrelaties dan in vriendschapsrelaties. Natuurlijk gaat ook de vriendschapsrelatie niet altijd over rozen en ook daarin leer je jezelf spiegelend kennen, maar in essentie is dat minder ingrijpend en intensief. Een vriendschap verbreken kan zeker pijn doen, maar dit valt doorgaans niet te vergelijken met de kwetsuren die in en bij het beëindigen van liefdesrelaties worden opgelopen.

‘Mijn partner is mijn beste vriend’ is een veelgehoorde opmerking. Ook wordt het gewoner om te zeggen: ‘Ik houd van mijn vrienden.’ De beleving van liefde en de beleving van vriendschap raken verweven. Naarmate vriendschappen intiemer worden, met een hoger verwachtingsniveau, neigen ze meer naar liefdesrelaties. Begrippen die worden gehanteerd om vriendschap te duiden, zoals groot vertrouwen, altijd klaarstaan voor elkaar, over alles samen kunnen praten, gezelligheid en leuke dingen samen doen, respect voor elkaars meningen, zijn ook van toepassing op de partnerrelatie.

Naarmate we meer geoefend raken in de liefde op aarde, met name in het behoud van eigenheid in de werkelijke verbinding met een ander, zullen liefde en vriendschap verder in elkaar overvloeien. Steeds meer relaties worden dan gekenmerkt door liefdesgevoelens. De partnerrelatie verliest haar exclusiviteit. Dit kan alleen als innerlijke pijnen zijn opgelost, als de liefde voor veel mensen een verrijking voor eenieder is en geen vlucht uit een moeizame relatiesituatie.

Voor deze vorm van vriendschappelijk liefhebben is seksualiteit geen noodzaak meer. Je kunt je wel aangetrokken voelen tot een ander, niet vanuit een dwingende (ego)behoefte, maar in volle vrijheid vanuit een magnetische (seksuele) aantrekkingskracht. Je maakt dan een bewuste keuze en neemt
de volle verantwoordelijkheid voor het effect van de relatie op jezelf en op
anderen.

En laat er een lach zijn in de zoetheid der vriendschap en een samen beleven van genoegens.
Want in de dauw der kleine dingen vindt het hart zijn morgenen wordt verfrist.- Kahlil Gibran

Iteke Weeda is sociologe en emeritus hoogleraar, en schrijfster van het boek Liefde in vele facetten waarin ze het mysterie van de liefde onderzoekt. De komende tijd komen vier van deze facetten van de liefde aan bod in haar blogs. Voor meer informatie: www.kosmosuitgevers.nl

Foto: Nina Matthews Photography, Flickr.com

Meer lezen?
Iteke’s eerste blog: de chemie van verliefdheid
Een verandering in je hart verandert alles
Bende van genegenheid



Volg Ode ook op Facebook, via de digitale nieuwsbrief, of neem een proefabonnement op Ode voor slechts €3,33 per maand

Geef een reactie