Niets dan de waarheid

Clare Hollingworth is niet meer. Ze overleed begin januari op 105-jarige leeftijd. Lang was ze getuige geweest van het wereldnieuws, en ze had een aanzienlijke bijdrage geleverd aan de verslaggeving ervan. Amper een week in dienst, als junior correspondent in Polen voor The Daily Telegraph, zag ze op 28 augustus 1939 hoe een groot aantal Duitse tanks en andere legervoertuigen zich langs de Duits-Poolse grens klaarmaakten om Polen binnen te vallen. De Britse journaliste meldde dit aan haar redactie, ze geloofden haar waarheidsgetrouwe verslag en zo kwam deze primeur op de voorpagina van de krant: de tweede wereldoorlog stond op het punt te beginnen.

Dit hoogtepunt van integere journalistiek kent een bizarre tegenpool, namelijk een staaltje duivels nepnieuws uit de propagandamachine van Hitler: Poolse soldaten hadden enkele Duitse installaties aangevallen. Deze aanval bleek te zijn uitgevoerd door nazi’s, uitgedost in Poolse uniformen. Als ‘bewijs’ trokken de Duitsers zelfs lijken uit concentratiekampen een Pools uniform aan met de mededeling dat enkele soldaten van de vijand waren uitgeschakeld. Dat was voor nazi-Duitsland een mooi excuus om Polen een lesje te leren en de ‘tegenaanval’ te starten. De rest is geschiedenis.

Voor journalisten is er sindsdien niets veranderd. Ja, wel in termen van techniek, beschikbaarheid van kanalen en de snelheid van rapportage. Maar de essentie van verslaggeving is ongewijzigd. Het is de rol van de journalist om ontwikkelingen en nieuwsfeiten te signaleren, te verifiëren en te vertellen. Al was het maar om de waanzin van ‘alternatieve feiten’ de wereld uit te helpen. In het verlengde hiervan is nepnieuws familie van hetzelfde kwaad dat mag worden bestreden. Het is de ergste vorm van vals spelen is die je kunt bedenken en druist volledig in tegen ons rechtvaardigheidsgevoel. Om maar niet te spreken over de gevolgen: bizarre verkiezingsuitslagen, spontane agressie en aanslagen, foute keuzes op allerlei gebied.

En wie zitten er achter het nepnieuws? Boeven? Geheime diensten? Ongetwijfeld, maar ook een groepje Macedonische jongeren die tegen betaling nepnieuws de wereld in slingerden om de Amerikaanse presidentsverkiezingen te beïnvloeden. Ze zien het als een bijbaantje, een extra bron van inkomsten voor de armlastige Macedonische student, niet gehinderd door enig besef van oorzaak en gevolg. De Macedonische burgemeester kijkt desgevraagd sussend en goedkeurend toe.

Hugo de Groot schreef in de 17e eeuw: “waar recht ontbreekt, begint oorlog”. Het staat toepasselijk in Latijn geëtaleerd op het gebouw van de Hoge Raad in Den Haag. Anno 2017 is de stelling geëvolueerd tot “waar waarheid ontbreekt, begint oorlog”. Dat was letterlijk het geval bij de bevindingen van Clare Hollingworth in 1939, maar geldt het morgen ook voor de capriolen die vandaag in de politiek worden uitgehaald? Hier of overzee? Hopelijk niet. We moeten maar vertrouwen op de gedreven journalist, die onderzoekt en schrijft alsof z’n leven ervan afhangt. Ironisch genoeg is nepnieuws precies datgene wat het belang van goede journalistiek onderstreept en het tot nieuwe hoogte stuwt. Het prikkelt de integere journalist om het ware verhaal na te jagen en op te tekenen, net zolang tot het klopt. En de geschiedenis leert: als dwazen de waarheidminnende media beginnen te verafschuwen, weet dan dat het goedkomt, ook al duurt het soms 4 jaar of langer.

Ze ligt er amper in, maar Clare heeft zich de afgelopen weken al onwaarschijnlijk vaak omgedraaid in haar graf. Echt waar.

Geef een reactie