Drie antwoorden aan de boze kiezer

In deze blog formuleert Jurriaan Kamp drie antwoorden aan de boze burger die kiest voor Brexit, Trump en Wilders. Denkt u mee? Welke antwoorden ziet u? The Optimist begint een dialoog.

jurriaan-kamp-optimistDe kiezer is boos. Boos op de economie die onvoldoende werkgelegenheid biedt. Boos op immigranten en vluchtelingen die banen “stelen” of zich onvoldoende aanpassen. Boos op de politiek die niet luistert en niet oplost. En die boze kiezer heeft nog één machtsmiddel: zijn stem. En als hij de kans krijgt, gebruikt hij die stem niet om te bouwen maar om af te breken. Populisten zoals Trump en Wilders profiteren. Brexit en president Trump zijn het gevolg. Een Franse President Marine le Pen is niet langer een onmogelijkheid. In Nederland zweeft de boze kiezer al een jaar of twintig en schudt het parlement bij elke verkiezing opnieuw door elkaar.

Het helpt niet. Zoals Brexit ook niet zal helpen. En de regering Trump zal het te grote gat tussen de 1% en de overige 99% van de Amerikanen niet kleiner maken en zal ook geen oplossing bieden aan de witte man die zijn baan verloor toen zijn werkgever de fabriek sloot en de productie naar een lagelonenland verplaatste. Zie een uitstekende analyse van Financial Times commentator Martin Wolf hier. Zijn conclusie is onvermijdelijk en verontrustend: De boze kiezer zal alleen maar bozer worden.

Een korte historische terugblik helpt de zoektocht naar antwoorden. Zevenentwintig jaar geleden kondigde Francis Fukuyama “het einde van de geschiedenis” aan: de onvermijdelijke triomf van de kapitalistische democratie. Na de ondergang van het communisme zouden democratie en vrije markt alle andere vormen van bestuur en economie overwinnen simpelweg omdat de weg naar materiële vooruitgang te aantrekkelijk zou zijn.

Er valt nog steeds veel te zeggen voor de visie van Fukuyama. Tussen 1970 en de financiële crisis van 2008 verviervoudigde de wereldwijde productie van goederen en diensten en die economische expansie haalde honderden miljoenen mensen in de Derde wereld uit de armoede. De combinatie van markteconomie en democratie werkt sterk. Maar intussen weten we meer. De toenemende welvaart verdeelde zich niet gelijkmatig over de samenleving. Thomas Piketty heeft dat overtuigend gedocumenteerd in zijn Kapitaal in de 21ste eeuw. Die toenemende economische ongelijkheid voedt sociale onrust waarvan vluchtelingen en migranten de eerste slachtoffers zijn.

Het communisme streefde in de eerste plaats naar economische gelijkheid. Die poging strandde in dictatuur. Het kapitalisme streefde in de eerste plaats naar vrijheid. Die poging strandt in ongelijkheid. En daarmee is de kapitalistische democratie dus toch niet de historische winnaar van Fukuyama.

Welke nieuwe wegen kunnen leiden naar een betere toekomst voor meer mensen die de boosheid en frustratie in de samenleving kan wegnemen? Ik zie er om te beginnen drie.

Allereerst is de democratie hard aan vernieuwing toe. De indirecte democratie, die de burger eens in de vier jaar de gelegenheid geeft om een hokje in te kleuren, past niet in een tijd waarin diezelfde burger als consument dagelijks zijn stem kan laten horen. De wortels van de democratie liggen in het oude Griekenland maar die democratie was direct. Dat wil zeggen dat alle burgers—vrouwen en slaven mochten niet meedoen—deelnamen aan het bestuur. Via loting werden zij uitgenodigd om gedurende een bepaalde periode wetgevende en bestuursfuncties te vervullen. In die democratie deed iedereen mee. Die werkelijkheid geeft een heel ander gevoel van betrokkenheid en biedt veel minder ruimte aan belangenverstrengeling en corruptie. Denk ook aan het jurysysteem dat deel is van de Amerikaanse rechtspraak. Ik beschreef de moderne kansen voor de directe democratie al in 1998 in Ode. David van Reybrouck publiceerde onlangs het inspirerende essay Tegen Verkiezingen. Zie ook zijn essay in The Guardian naar aanleiding van Brexit. Directe democratie brengt de burger weer dichterbij het bestuur. Hij zal zich beter gehoord voelen en dat zal zijn boosheid verminderen.

Politieke betrokkenheid is belangrijk maar de kern van frustratie zit in de economie die veel te veel ongelijkheid brengt. De tweede weg betreft een ingrijpende aanpassing van belastingregimes. Protectionisme biedt alleen op de korte termijn bescherming tegen banenverlies. Er zijn betere mogelijkheden om lokale werkgelegenheid te beschermen en tegelijkertijd de klimaatverandering te bestrijden. De vrijhandel drijft op goedkope transportkosten waarin de schade die fossiele brandstoffen aanrichten niet of onvoldoende is verdisconteerd. Het is de vraag hoeveel Koreaanse auto’s Amerikanen zouden kopen als het niet zo irreëel goedkoop zou zijn om schepen vol auto’s over de Stille Oceaan te laten varen.

Lokale productie kan worden gestimuleerd en het milieu worden gediend door middel van een beter belastingregime, waarin ook plaats moet komen voor een belasting op kapitaalvlucht (Tobin tax), die ook helpt om rust en stabiliteit in de lokale economie te brengen. Nieuwe en hogere consumptiebelastingen moeten de plaats innemen van de belasting op werk/arbeid. Daarmee wordt werk goedkoper en ook dat helpt de lokale werkgelegenheid. Hier ligt een mooie missie voor president Trump waarmee hij zijn verkiezingsbelofte aan de witte kiezer kan inlossen terwijl hij ook het bedrijfsleven en de internationale gemeenschap kan dienen.

De nieuwe deeleconomie gedreven door internet biedt een derde route voor de boze burger. Ooit was werk iets wat de mens zelf maakte. Talenten waren ooit munten. Je verdiende talenten door je kwaliteiten te verzilveren. Eind negentiende eeuw toen de Industriële Revolutie op gang kwam werden werkmakers werknemers die hun banen in de fabriek kregen van een grote onderneming die werk gaf. Bij dat systeem hoorden vakbonden en pensioenen. Het is een systeem dat snel aan het verdwijnen is. In de plaats daarvan komt de deeleconomie die elke wereldburger in staat stelt zijn talenten online aan te bieden. Platformen zoals Uber en Airbnb zijn voortrekkers van deze nieuwe economische golf. Maar elke dag komen er nieuwe kansen bij die mensen in staat stellen op de meest unieke en originele wijzen hun kwaliteiten op de markt te brengen.

Het is vanzelfsprekend niet zo heel simpel voor de metaalarbeider die op zijn 53ste wordt ontslagen om zijn heil te vinden in de deeleconomie. Maar er zijn voldoende voorbeelden dat die weg wel bestaat. Het gaat in de eerste plaats om mentaliteitsverandering—van afhankelijkheid naar zelfstandigheid. En iedereen ontdekt in die transformatie hoe leuk en vervullend het is om zelf werk te maken en geld te verdienen. Overheden kunnen deze transitie met gericht beleid ondersteunen en stimuleren.

Er zijn naast directe democratie, betere belastingen en deeleconomie meer wegen die de frustratie in de samenleving kunnen adresseren. Ik ben benieuwd naar uw gedachten, ideeën en suggesties. Tot slot een laatste opmerking: Onder de te grote economische ongelijkheid in de samenleving ligt hebzucht. Hebzucht kan alleen met bewustzijn worden uitgeroeid. De weg naar meer bewustzijn loopt via het besef van meer verbondenheid. En wat dat betreft is een meer inclusieve aanpak van politiek en economie een stap in de juiste richting.

Het antwoord is aan u!

 

Jurriaan Kamp

Commentaar

  1. M. Coenen

    Beste Jurriaan,
    U denkt heel Groot en ik zit hier thuis met mijn 75 jaar, met griep, mijn A0W+klein pensioen, gelukkig te zijn.
    Mentaliteitsverandering: van afhankelijkheid naar zelfstandigheid is een individuele klus. Iedereen wil gelukkig zijn, blij zijn, vrijheid ervaren.
    De maatschappij bestaat uit personen die WWII hebben ervaren of die opgevoed zijn door vaders en moeders die op een of andere manier ervaring hebben met die oorlog toen. We hebben ook allemaal een tik van: Dit is goed en Dat is fout. Het hele schoolsysteem werkt zo. We zijn doorspekt met een beetje: “je doet het goed” maar vooral met: “mag niet”, “Je doet het fout, je bent verkeerd bezig tot, je deugd niet”.
    Maak een lijst van alle oordelen die aan je kleven van ouders, leerkrachten, bazen, kennissen en elke nare opmerking die ergens aan je ziel kleeft en PIJN doet.
    Al die opmerkingen zijn, als je er later op terugkijkt, een persoonlijke visie van dié persoon op dát moment en heeft niets te maken met de persoon die JIJ bent.
    De hele maatschappij was gefrustreerd. Voor jaren en jaren….Dat het nog gefunctioneerd heeft is voor mij een wonder. Iedereen leeft met zijn eigen pakket met frustraties.
    Als je je eigen frustraties onder elkaar op een papiertje zet zie je de onzin ervan in. Zie dat het de frustratie van die ander is die zijn / haar kuren op jou heeft af gekuurd. Zie dat het niets met jou van doen heeft, dat je hoogstens een aanleiding was en dan kan je die nare emotie van je af laten glijden.
    Dát maakt je vrij! Dát geeft je een gevoel van vrijheid.
    Dat geeft weer een denkend hoofd, dat geeft weer creativiteit, werklust etc.
    Dát is bewustzijn.
    Er zij vele mensen die zich inzetten om mensen bij zichzelf thuis te laten komen. “Onkruid”staat er vol van. De “MIR”Methode, dr. Dean Heer, Uw eigen blad en ga maar door. We staan voor een grote omwenteling in denken en doen en dat geeft ook een ander aanzien aan de maatschappij……en hoe die eruit gaat zien?
    Ik hoop en wens dat ieder zijn / haar eigen vrede en geluk vindt.
    Daar vaart iedereen wel bij.

Geef een reactie